نام کتاب : دين و دولت در انديشه اسلامي نویسنده : سروش، محمد جلد : 1 صفحه : 257
و انى لعالم بما يصلحكم و يقيم اودكم، و
لكنى لا ارى اصلاحكم بافساد نفسى؛[1]
در اينجا امام عليه السّلام اشاره دارد كه مىتواند با اعمال قدرت و به كارگيرى
روشهاى توأم با خشونت، جلوى پراكندگى نيروها را گرفته، و همه را در پشتيبانى و
دفاع از حق، بسيج نمايد؛ ولى چنين سياستى را براى سامانيافتن دولتش نمىپذيرد؛
چرا كه تباهى دين و زيرپا گذاشتن قانون الهى را به همراه دارد.[2]
از نظر تحليل گرانى كه در تعيين سياست و خط مشى دولتها، براى حفظ مبانى مكتب،
ارزش و موقعيتى قائل نيستند، طبيعى است كه على بن ابى طالب عليه السّلام دولتمردى
ناموفق بهشمار آيد؛ چرا كه وفادارىاش به اسلام و پايبندىاش به دين، او را از
برخوردهاى سركوبگرانه و خارج از قاعده و قانون، بازمىداشت و او را به مدارا سوق
مىداد.
پطروشفسكى، استاد تاريخ دانشگاه لنينگراد مىنويسد:
على پرورده محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و عميقا به وى و اسلام
وفادار بود ... على تا حدّ شور و عشق، پايبند دين بود، صادق و رستگار بود، و تمام
صفات اولياء اللّه در وجودش جمع بود؛ ولى بالكل از صفات ضرورى يك رجل دولتى و
سياستمدار عادى، عارى بود. خردهگيرىهاى اخلاقى، كه ناشى از علل دينى بود، وى را
از اخذ تصميم بازمىداشت و گرايشى به مدارا در نهادش ايجاد كرده بود.[3] بههر حال، براى آنكه در
برنامههاى اجتماعى، اقتصادى و سياسى جامعهاى دخالت داشته باشد، و عامل
تعيينكننده و جهت دهنده به حساب آيد، تعهد دينى و آگاهى اسلامى، سازمان رهبرى آن،
نقش بسيار مؤثرى مىتواند داشته باشد.
4- فلسفه اجتماعى رهبرى
نقش رهبرى را تنها در محدوده وظايف اجرايى او نبايد ارزيابى كرد، و
به رهبر
[1] - نهج البلاغه، خ 69:« من به آنچه كه شما را به
راه آورده، انحرافتان را از بين مىبرد، آگاهم؛ ولى با تباه كردن خودم به اين كار
نمىپردازم.»
[2] - ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج 6، ص 104؛
شرح ابن ميثم، ج 2، ص 190.
[3] - پطروشفسكى، اسلام در ايران، ترجمه كريم كشاورز، ص
49.
نام کتاب : دين و دولت در انديشه اسلامي نویسنده : سروش، محمد جلد : 1 صفحه : 257